تُرْجِي مَنْ تَشَاءُ مِنْهُنَّ وَتُؤْوِي إِلَيْكَ مَنْ تَشَاءُ وَمَنِ ابْتَغَيْتَ مِمَّنْ عَزَلْتَ فَلَا جُنَاحَ عَلَيْكَ ذَلِكَ أَدْنَى أَنْ تَقَرَّ أَعْيُنُهُنَّ وَلَا يَحْزَنَّ وَيَرْضَيْنَ بِمَا آتَيْتَهُنَّ كُلُّهُنَّ وَاللَّهُ يَعْلَمُ مَا فِي قُلُوبِكُمْ وَكَانَ اللَّهُ عَلِيمًا حَلِيمًا
(از نوبت) پس کرده میتوانی آن همسری را که خواهی از ایشان و یکجا میتوانی باخود هر که را خواهی و همسری راکه طلب کنی (یکجا شدن) آن که جدا کرده ای از قَسم آن (از نوبت) پس نیست گناه بر تو این نزدیک تر است به آنکه خنک شود چشمهای ایشان و اندوهناک نشوند و راضی باشند به آنچه میدهی همه ایشان را اللّه تعالٰی عالم است به آنچه در دلهای شماست و هست اللّه تعالٰی دانا بردبار -
این متعلق به خطاب پیش است یعنی در آن آیت فراخی در باره نکاح برای نبی صل اللّه وعلیه وسلم ذکر شد حالا در این آیت فراخی در باره قَسم زنان او ذکر میکند تا بر نبی صل اللّه وعلیه وسلم حرج نباشد - قسم ازواج برمومنان عام واجب است یعنی اگر از یک زیاده همسران یک شخص باشد پس در ادا کردن حقوق عدل کند و در گذشتاندن شب نیزبه هر یکی حصه مساوی بدهد هان نزدیکت حسب خواهش است در آن مساوات امکان ندارد مانند که در محبت بی اختیار دل مساوات کردن بیرون از قدرت انسان است - قسم بر نبی صل اللّه وعلیه وسلم (به تقاضای) این آیت واجب نبود لیکن با وجود این او اهتمام قسم را میکرد - (وَمَنِ ابْتَغَيْتَ) مراد این است اگر یک همسر را از نوبت کشیده باشی و باز داخل کردن در نوبت میخواهی اختیار تست - چنانکه سوده رضی اللّه عنها نوبت خود را به عایشه رضی اللّه عنها بخشیده بود و از نوبت بر آمده بود (ذَلِكَ أَدْنَى) در این فواید را بیان میکند که چون بر تو قسم واجب نیست و با وجود آن حقوق ایشانرا مساوی ادا میکنی در این سه فایده است -
فایده اول: اینکه در أَنْ تَقَرَّ أَعْيُنُهُنَّ ، یعنی وقتیکه به رضای خود حقوق ایشانرا ادا میکنی ایشان خوش خواهند بود -
فایده دوم: وَلَا يَحْزَنَّ ، یعنی اگر وقتی جدا شوند اندوهگین نخواهند شد -
فایده سوم: وَيَرْضَيْنَ ، یعنی اگر حق ایشانرا اندک ادا کنی باز هم رضا خواهند بود یعنی خواهند گفت بالای او طاقت یا وجوب ما نیست - (وَاللَّهُ يَعْلَمُ مَا فِي قُلُوبِكُمْ) در این اشاره به محبت بدون اختیار دل است که با یک همسر زیاده میباشد با دیگری اندک میباشد لیکن در حقوق فرق نمیکند -