و خاص اللّه تعالٰی او ذاتیست که آفرید آسمانها و زمین را در به مقدار شش روز و بود عرش اللّه تعالٰی بر آب تا که بیازماید شما را که کدام یکی از شما نیکو است از جهت عمل واگر بگوئی که هرآئینه شما برانگیخته میشوید بعد از مرگ هرآئینه گویند آنان که کافر شدند نیست این سخن مگر جادوی ظاهر -

در حصه اول این آیت ذکر تصرف و خالقیت اللّه تعالٰی است متعلق به آیت پیش است که خالق نیز اللّه تعالٰی است چنانچه رازق است و در حصه دوم تنبیه است بر انکار بعث بعدالموت زیرا که حصه اول سوره بر قدرت عظیم اللّه تعالی دلالت میکند پس بر بعث بعدالموت نیز قادر است و انکار کننده آن مستحق تنبیه بزرگی است (وَكَانَ عَرْشُهُ عَلَى الْمَاءِ) حدیث بخاری بر این دلالت میکند که پیش از آفریدن آسمانها و زمین اللّه تعالٰی عرش را آفریده بود و عرش اللّه تعالٰی بالای آب بود - بعد از آن آسمانها و زمین را آفرید - و بر ظاهر آن ایمان داشتن لازم است تاویل آن اینکه معنی آن این است که پادشاهی او بر همه موجودات است و کان زاید است این قول معتزله و از بعضی متصوفه است و باطل است (أَحْسَنُ عَمَلًا) از فضیل بن عیاض نقل است که احسن عمل آنست که در آن اخلاص باشد یعنی از شرک وریا پاک باشد - و او به طریقه سنت باشد واگر از این هردو یک جز کم باشد عمل نیکو به آن گفته نمیشود و همچنین در آیت (۹) سوره تعالٰی و در آیت (۳) سوره ملک ذکر است (لِيَبْلُوَكُمْ) مراد از بلاء حقیقت را نشان دادن است یعنی در دنیا هر کس فکر میکند که عمل من نیکو است لیکن اللّه تعالٰی حقیقت آنرا در روز قیامت نشان خواهد داد لیکن حقیقت هر چیز در نزد انسانها به امتحان اشکار میگردد از این سبب به آن ابتلاء گفته میشود - و جای ابتلاء دنیا است از این سبب لیبلوا متعلق است به خلق (سِحْرٌ مُبِينٌ) در اینجا به معنی دروغ و باطل است چنانچه قاموس نوشته است معنی جادو در اینجا درست نمیگردد از سببی که هذا اشاره به بعث البعد الموت است -