انتظار نمی کنند مگر آنکه بیایند به ایشان ملائک (مرگ) یا بیاید پرودرگار تو (سزاوار به شان خودش) یا بیاید بعضی (از نشانی های عذاب) پروردگار تو روزیکه بیاید بعضی نشانیهای پروردگار تو نفع ندهد هیچ نفس را ایمان آوردن او آنکه ایمان نیاورده بود پیش از این یا نکرده بود در حال ایمان هیچ نیکویی بگو برای ایشان انتظار کشید ما نیز منتظریم -

این ترس از عذاب دنیوی برای تکذیب و اعراض کنندگان از قرآن است یعنی برای آنها دلایل بیان شد و قرآن نیز برای ایشان آمد ولی ایشان قبول ندارند بلکه انتظار عذاب یا مرگ را میکنند که وقتی بیاید باز ایمان خواهند آورد ولی ایمان آنوقت قابل قبول نیست (يَأْتِيَ رَبُّكَ) این از متشابهات است بر ظاهر آن ایمان است بغیر از تاویل و تحریف و بغیر از تمثیل و تشبیه و حقیقت کیفیت آنرا اللّه تعالٰی میداند (بَعْضُ آيَاتِ رَبِّكَ) مراد از آن وقت غرغره جانکندن است و برآمدن آفتاب از مغرب است و در این هردو وقت توبه قبول نمیگردد و آوردن ایمان نیز قبول نیست (أَوْ كَسَبَتْ فِي إِيمَانِهَا خَيْرًا) یک معنی اینست که فایده نخواهد داد به یک نفس عمل خیر (یعنی توبه کردن) که نکرده باشد در حالت ایمان خیر یعنی توبه ، تقدیر عبارت اینگونه خواهد بود او نفسا لا ینفعها عمل الخیر لم تکن کسبت فی ایمانها خیرا - اینرا ابن کثیر گفته است - معنی دوم اینست که نفع نمیدهد ایمان بکلی که ایمان نیاورده باشد پیش از این یا که ایمان نفع کامل نمیدهد در حالیکه نکرده باشد در حالت ایمان عمل نیکو ، نفع کامل آن است که بدون عذاب داخل جنت گردد - پس به این توجیه در آیت نفی از عموم است که برای عدم نفغ مجموعه عدم امرین را شرط قرار داده است و از مفهوم مخالف اشکار گردید که برای نفع مجموعه عدم امرین را شرط قرار داده است - واین هردو توجیه برای رد قول معتزله است آنها میگویند که از جمله دوم اشکار گردید که کسی در حالت ایمان عمل خیر نکرده باشد پس این ایمان برایش نفع نمیدهد یعنی در آتش همیشه خواهد بود پس این دلیل است که مرتکب گناه کبیره در آتش همیشه است و این قول ایشان به دلایل شرعیه دیگر مردود و باطل است پس در این آیت که از دو توجیهات پیش هریکی کرده شود پس اعتراضات معتزله وارد نمیشود -