هلاک کرده شدند خندق حفر کنندگان -

این مثال تخویف دنیوی است که دعویٰ سوره است و عذاب اصحاب اخدود و پنج حالات آنها را ذکر میکند (قُتِلَ) در نزد ابن عباس رضی اللّه عنهما در قرآن قتل (در محل دعا) به معنی لعنت است (الْوَقُودِ) به زبر واو به معنی هیزم روشن کردن آتش است یعنی این آتش بزرگ بود که از هیزم بسیار پر بود (وَهُمْ عَلَى مَا يَفْعَلُونَ بِالْمُؤْمِنِينَ شُهُودٌ) دراین اشاره به جبر بسیار و تشدد و بی رحمی آنها است که باوجود آن که ایشان نشسته بودند یعنی از جای حرکت نمی کردند و دیدن سوختن مومنان را میکردند و در دلهای ایشان هیچ ترس و رحم پیدا نمیشد و در باره این واقعه ابن کثیر روایات از مسند احمد و صحیح مسلم و جامع ترمذی و از محمد بن اسحاق نقل کرده است و از آن واقعه معلوم میگردد که این در نجران در زمانه قترة (در میان عیسیٰ علیه السلام و بعثت نبی صل اللّه وعلیه وسلم) گذشته است زمانی که اکثر یهود و نصارا دین توحید را ترک کرده بودند و در شرک ، سحر و کهانت مبتلاء شده بودند وبعضی راهبان موحدین از ترس در گوشه ها نشسته بودند به سبب یک راهب موحد تربیت توحید یک بچه به نام عبداللّه بن تامر کرده شد و به آن اللّه تعالٰی بعضی کرامات نیز داده بود او و همراهان او دعوت توحید را آغاز کردند پادشاه وقت و بسیار مردمان مخالفت ایشان را آغاز کردند و راهب را به اره قطع کرد و عبداللّه بن تامر را به تیر خود آن شهید ساخت و موحدین دیگر را به خندق آتش انداختند و در آن شهید ساختند پس غضب اللّه تعالٰی بر آن قوم آمد و بر آن لعنت کرده شد - و قرطبی گفته است که در این واقعه برای دعوت کنندگان این امت عبرت است که در بیان حق محکم شوند و تکالیف و مصیبت ها مانند آن جوان بگذرانند تا آنکه سر خود را نیز در راه اللّه تعالٰی قربان کنند (اَلّٰهُمَّ وَقَّفٌنَا لِهٰذَا الٌعَمَل) -