الفتح ۲۵

هُمُ الَّذِينَ كَفَرُوا وَصَدُّوكُمْ عَنِ الْمَسْجِدِ الْحَرَامِ وَالْهَدْيَ مَعْكُوفًا أَنْ يَبْلُغَ مَحِلَّهُ وَلَوْلَا رِجَالٌ مُؤْمِنُونَ وَنِسَاءٌ مُؤْمِنَاتٌ لَمْ تَعْلَمُوهُمْ أَنْ تَطَئُوهُمْ فَتُصِيبَكُمْ مِنْهُمْ مَعَرَّةٌ بِغَيْرِ عِلْمٍ لِيُدْخِلَ اللَّهُ فِي رَحْمَتِهِ مَنْ يَشَاءُ لَوْ تَزَيَّلُوا لَعَذَّبْنَا الَّذِينَ كَفَرُوا مِنْهُمْ عَذَابًا أَلِيمًا

در این آیت بالخصوص حال اهل مکه را ذکر میکند و دفع وهم میکند اگر کسی بگوید که صلح حدیبیه چرا کرده شد بلکه اللّه تعالٰی باید با مومنان امداد میکرد و بر اهل مکه حمله میکردند و قتال باید میشد؟ حاصل جواب این است که بلی سبب قتال موجود بود آن کفر ایشان و منع کردن مومنان و هدایا را از مسجد حرام که این آخرین هر دو در دین مشرکان نیز ناروا بود - لیکن مانع از قتال موجود بود او وجود مومنان ضعیف در مکه بود و وجود آن کسانی که اللّه تعالٰی برای آنها ایمان آوردن را مقرر کرده بود یعنی اگر در مکه در این وقت قتال میشد پس این مومنان در غلطی و سهو قتل کرده میشدند (أَنْ يَبْلُغَ مَحِلَّهُ) اینجا مراد از محل مکان نحر و ذبح کردن هدایا است و آن حرم شریف است - (وَلَوْلَا رِجَالٌ) این ذکر مانع قتال است و مراد از این کسان آن مومنان اند که به سبب عذر یا به خبر کافران از هجرت کردن مانده بودند (مَعَرَّةٌ) در لسان العرب گفته است که معرَّه به جای خارش گفته میشود و همچنین گناه و سختی، اذی (مصیبت) و به جنایت و تاوان نیز گفته میشود - پس اینجا معنی این شد که اگر شما مومنان را در بی علمی قتل میکردید پس لازم میشد بر شما نام بد زدن از جانب کافران و دیت های مقتولین از سببی که یک مومن در دار حرب باشد و هجرت نکرده باشد و علم ایمان او به قاتل نباشد و قتل کرده شود به این کفاره لازم میگردد مانند که در سوره نساء (۹۲) گذشته است (لَوْ تَزَيَّلُوا) یعنی اگر این مومنان از کافران جدا شوند پس بر این کافران ضرور عذاب می آید از قتاده روایت است که این آیت دلیل است که از سبب مومنان اللّه تعالٰی عذاب را از کافران دفع میکند و این نوع بسیار مسائل را قرطبی در اینجا ذکر کرده است آنرا ببینید -