و بعضی از مردم آنست که بندگی میکند اللّه تعالٰی را به شک پس اگر برسد او را خیری ثابت میماند بر آن و اگر برسد به او تکلیفی بر میگردد بر روی خود زیان کرد دنیا و آخرت را همین است زیان اشکارا -

پیش دو نوع مردم بیان شدند حالا در این آیت نوع سوم را به طریقه زجر ذکر میکند و در این منافق و دنیا پرست مراد اند یعنی دین اسلام را قبول دارند یا کار دین را میکنند برای غرض دنیا اگر این غرض حاصل میگردد اسلام را قبول میکند و عمل دین را میکند و اگر غرض دنیوی حاصل نمی شود باز اعراض میکند مصداق اینها در این وقت بسیار موجود است توحید و سنت را برای این غرض قبول میکنند که مال دنیا و عزت دنیا حاصل شود و قرآن را میخواند به این اراده که اجرت حاصل شود به جنازه میرود به این نیت که چیزی مال حاصل شود و اگر این مقاصد حاصل نشود باز هیچ چیز را قبول ندارد و نه عمل میکند (حَرْفٍ) به معنی شک است یعنی بر توحید و دین یقین ندارد یا به معنی طرف و پهلو است یعنی با طرف و پهلو میباشند کامل در اسلام داخل نمیشوند مراد از (وَجْهِهِ) دین باطل است (خَسِرَ الدُّنْيَا) خساره دنیا است که در مسلمانان از جهت منافقت ذلیل شوند و مردمان دیگر نیز بر او اعتماد نمی کنند - و خساره آخرت این است که اعمال را که در منافقت کرده است آن همه برباد می شود مراد از (خَيْرٌ) فواید دنیا است بچه تولد شدن ، ثروتمند شدن ، صحت بدن ، عزت و اقتدار دنیا مراد از (فِتْنَةٌ) تکالیف است که غریب شود ، قحط بیاید ، اولادش نمیشود ، مریض شود ، از امامت تدریس یا از یک مرتبه دنیوی محروم شود -