ائ مردم بترسید از رب خود بیشک زلزله قیامت چیزی است هیبتناک -

بعضی آیت های این سوره مکی است و بعضی آیات مدنی است - مفسر قرطبی از غزنوی نقل کرده است که این سوره از سوره های عجیب است از سببی که در این بعضی آیات در شب نازل شده است و بعضی در روز و بعضی در سفر نازل شده است و بعضی در حضر و بعضی ناسخ است و بعضی منسوخ و بعضی از صلح است و بعضی از جنگ و بعضی محکم است و بعضی متشابه است -
ربط: این با انبیاء این است که در سوره گذشته عجز و احتیاج انبیاء علیه السلام را برای اللّه تعالٰی ذکر کرد در این سوره رد بر کسانی است که احتیاج و عجز را به غیراللّه پیش میکنند - دوم اینکه در اول آن سوره نزدیکیت قیامت را ذکر کرد در اول این سوره زلزلة الساعة را ذکر میکند - سوم اینکه درآن سوره یکی بودن دین را ذکر کرد که اِن هٰذه امتکم امة وَاحِده الایة در این سوره تفرق و گروه های مردمان را ذکر میکند -

اثبات توحید به ده دلایل و با رد بر تمام اقسام شرک است و اثبات بعث است با دلایل عقلی و به همراه تخویف و بشارت -

این سوره به چهار باب تقسیم است باب اول الی (۲۵) است دراین هردو دعوی و تخویف اخروی ذکر است در (۲،۱) باز هفت زجر و سه دلایل عقلی است و تخویف اخروی تفصیلاً و بشارت اخرویه تفصیلاً است -

در این دعوی توحید و دعوی اثبات قیامت است به همراه ذکر نمونه کلان قیامت -
فایده: از ترتیب ابتداء قرآن سوره چهارم (سوره النساء) شروع است به يَا أَيُّهَا النَّاسُ و از نصف قرآن نیز سوره چهارم شروع است به يَا أَيُّهَا النَّاسُ ، در آن سوره (النسآء) مبدا خلق را ذکر کرده است و در این سوره منتهیٰ (قیامت) را ذکر کرده است در (زَلْزَلَةَ السَّاعَةِ) یک تفسیر این است که پیش از قایم شدن قیامت به همراه فنا شدن مخلوق این زلزله بر تمان زمین می آید چنانچه در سوره زلزال نیز این مراد است - تفسیر دوم این است مراد از این هیبت بزرگ در میدان حشر است مانند که در حدیث صحیح آمده است که اللّه تعالٰی به آدم علیه السلام حکم میکند (و در روایت دیگر که حکم میکند به ملائيک واین هردو جمع شده میتواند) که از اولاد خویش گروه جهنم را جدا کن او پرسان خواهد کرد از چندی چند اللّه تعالٰی خواهد فرمود از هزار یک کم هزار را جدا کن برای جهنم و یک تن به جنت میرود دراین هنگام هیبت کلان بر مردم می آید امام بخاری این حدیث را در تفسیر این آیت ذکر کرده است و ابن جریر نیز این توجیه را برگزیده است -