وَمَا كَانَ الْمُؤْمِنُونَ لِيَنْفِرُوا كَافَّةً فَلَوْلَا نَفَرَ مِنْ كُلِّ فِرْقَةٍ مِنْهُمْ طَائِفَةٌ لِيَتَفَقَّهُوا فِي الدِّينِ وَلِيُنْذِرُوا قَوْمَهُمْ إِذَا رَجَعُوا إِلَيْهِمْ لَعَلَّهُمْ يَحْذَرُونَ
و نیست مناسب برای مومنان که برآیند تمامی (برای جهاد یا علم) پس چرا بیرون نمیروند از هر فریق از ایشان چند کسان تا دانای حاصل نمایند در دین و برای اینکه بترسانند قوم خود را (به بیان این علم) چون باز گردند بسوی ایشان شاید ایشان بترسند -
دراین آیت ترغیب به علم دین است برای تکمیل جهاد یعنی برای جهاد پیش از آن علم دین ضروری است - حاصل آیت این است که همه به جهاد بیرون نروید (زمانیکه جهاد فرض کفایی باشد) بلکه بعضی کسان برای جهاد بیرون بروید و بعضی کسان برای علم دین خود را وقف کنید - پس این آیت دلیل بر آن است که علم دین همه فرض کفایی است و علم آن احکامی که فرض عین باشد نیز فرض عین می باشد -
فایده: در آیت توجیهات است اول اینکه مراد از لِيَنْفِرُوا برآمدن برای جهاد است از سببی که در آیت های پیش ترغیب جهاد ذکر شد - طَائِفَةٌ مراد از آن طایفه مجاهدین است و ضمیر (لِيَتَفَقَّهُوا) به این طایفه راجع است به این شرط که نبی صل اللّه وعلیه وسلم با همراه ایشان باشد پس از ایشان دین بیاموزید و این به زمانه نبی صل اللّه وعلیه وسلم خاص نیست - توجیه دوم آنست که مراد از (لِيَنْفِرُوا) برآمدن برای طلب علم است و مراد از طائفه طلبگار علم است (لِيَتَفَقَّهُوا فِي الدِّينِ) مراد از دین کتاب اللّه و سنت است و مراد از تفقه آن نوع علمی است که به ذریعه آن استنباط حکمت ها و احکام میگردد و در حدیث وارد است - (مَن يُرِدِ اللّه ُ بِهِ خَيرا يُفَقِّههُ فِي الدّينِ) (وَلِيُنْذِرُوا) مراد از انذار تبلیغ قرآن و سنت است پس به قبول کردن و بر عمل کردن بر آن تقلید لازم نمیگردد - زیرا که این علم به دلایل است و تقلید قبول کردن سخن بغیر دلیل است -