قسم به شب وقتیکه بگسترد -

و سوره وَلَیل نیز گفته میشود -
ربط: در پیش تکذیب عام مراد بود و اینجا تکذیب این قول مراد است که نَاقَةَ اللَّهِ اه - (فَدَمْدَمَ) دمدمه در اصل عام کردن عذاب و بار بار آوردن و هلاک کردن و برابر کردن است اینجا مراد آوردن هلاکت است بر همه قوم (بِذَنْبِهِمْ) مفرد است مراد از آن جنس گناها است طغیان ، تکذیب و عقر یا مراد از آن گناه تکذیب است که همه در آن شریک بودند (وَلَا يَخَافُ عُقْبَاهَا) در این اشاره به غلبه و قدرت اللّه تعالٰی است که از تاوان عذاب نمی ترسند -

در پیش تکذیب عام مراد بود و اینجا تکذیب این قول مراد است که نَاقَةَ اللَّهِ اه - (فَدَمْدَمَ) دمدمه در اصل عام کردن عذاب و بار بار آوردن و هلاک کردن و برابر کردن است اینجا مراد آوردن هلاکت است بر همه قوم (بِذَنْبِهِمْ) مفرد است مراد از آن جنس گناها است طغیان ، تکذیب و عقر یا مراد از آن گناه تکذیب است که همه در آن شریک بودند (وَلَا يَخَافُ عُقْبَاهَا) در این اشاره به غلبه و قدرت اللّه تعالٰی است که از تاوان عذاب نمی ترسند -

اول دو شاهد را بر دعویٰ سوره ذکر میکند الی (۴) باز تفصیل این فرق است احوال یک فریق الی (۷) و احوال فریق دوم الی (۱۱) ترغیب در دو آیات است (۱۳،۱۲) باز تخویف اخروی به یک گروه است به ذکر سه صفت آنها تا (۱۶) و بشارت به گروه دیگر است به پنج حالات تا (۲۱) -

این دو سوگند است (إِذَا يَغْشَى) مراد از آن پوشانیدن چیزها است به همراه تاریکی برای سکون هرچیز در جای خود و برای راحت و خواب کردن و تهجد خواندن و برای بسیار فواید دیگر (إِذَا تَجَلَّى) روشنی روز سبب زوال تاریکیها است و برای حرکت کردن در زمین برای طلب رزق و برای دیدن دلایل و قدرت های توحید اللّه تعالٰی - پس معلوم شد که در اثار شب و روز و در فایده های آن بسیار فرق است -