قسم است به وقت صبح -

ربط: این سوره با سوره پیش از چندین وجوه است وجه اول این است که در پیش تخویف به عذاب اخروی ذکر شد در این سوره طریقه نجات یافتن از عذاب را ذکر میکند که آن تضرع کردن به اللّه تعالٰی در اوقات مبارکه است وجه دوم این است که در پیش عذاب اخروی ذکر شد در این نمونه های عذاب دنیوی را ذکر میکند -

ترغیب به تضرع الی اللّه در اوقات مبارکه است به همراه اجتناب از مرض و سبب مرض - مأخذ دعویٰ در پنج است و مرض در (۱۲،۱۱) ذکر است و اسباب مرض در (۲۰،۱۹،۱۸،۱۷) ذکر است و از اسماء اللّه تعالٰی رب را هشت بار ذکر کرده است برای اثبات توحید ربوبیت -

بر پنج اوقات مبارکه قسم ذکر است و دعوی سوره تا (۵) است باز تخویف دنیوی است برای هر که تضرع الی اللّه نمی کند به ذکر سه قوم مکذبین که عاد بود که بر قوت جسمی تکبر میکرد وثمود بود که تکبر میکرد به قوت مکانها و صنعت و فرعون بود که تکبر میکرد به قوت پادشاهت در (۱۰) باز مرض ذکر شد که طغیان و فساد است در (۱۲،۱۱) به همراه عذاب در (۱۴،۱۳) باز زجر به محبت دنیا است که آنرا سبب کرامت و اهانت میدانند تا (۱۶) و از سبب این محبت دنیوی چهار اوصاف قبیحه (که آنها امراض است) که ذکر کرده است تا (۲۰) - باز تخویف اخروی به هشت وجوه است تا (۲۶) و بشارت با شش وجوه تا اخیر است -

این قسم اول است و فجر معلوم است که به صبح گفته میشود لیکن در مراد آن اقوال بسیار است (۱) فجر هر روز (۲) فجر یوم النحر (۳) فجر یوم عرفه (۴) صلوة فجر (وَلَيَالٍ عَشْرٍ) این قسم دوم است و مراد از فجر ده روز و شب ماه ذوالحجه است یا مراد از آن ده روز آخری رمضان است -