پس منتظرباش روزی راکه که اشکار کند آسمان دودی را اشکارا -

[از ۱۰ الی ۱۵] این تخویف دنیوی با واقعه دخان است ودراین دو قول مفسرین است - قول اول را امام بخاری به سند از عبدﷲ بن مسعود رضی ﷲ عنه نقل کرده است مضمون این است" که چون قریش از نبی صل ﷲ وعلیه وسلم سخت مخالفت کردند اوبرای ایشان دعاشر (بددعا) کرد یا اللّه بالای ایشان سالهای قحط بیاور مانند سالهای قحط زمانه یوسف علیه السلام پس برایشان قحط آغازشد تاآنکه ایشان استخوان میخوردند چون یک شخص به آسمان نگاه میکرد چنان برایش اشکار میشد مانند که دخان باشد پس این آیت ها نازل شد پس ایشان به رسول ﷲ ﷺ آمدند که یارسول ﷲ برای قبیله مضر (که خویشاوندان تو اند) دعاکن اودعا باران خواست پس باران شد ونازل شد انکم عائدون" بنابراین حدیث معنی دخان قحط است که درآنوقت مانند دخان از زمین بخار و غبار بلند شده بود واشکار میشد ومراد ازالناس صرف اهل مکه است - قول دوم از علی و ابن عباس رضی ﷲ عنهما نقل است وازابوسعیدخدری رضی ﷲ عنه مرفوعاً نقل است ، که دخان بلند میشود بالای همه مردمان برمومن مانند زکام خواهد بود وتمام جسم کافر ازسبب آن خواهد پندید ، ودراین آیت مراد از یوم القیامة روز قریب قیامت است زیراکه در حدیث صحیح مسلم آمده است که پیش از قیامت ده علامه بزرگ است اول درآن دخان راشمرده است وبنابرین قول دخان حقیقتاً میباشد وبعدازچندروز دخان دور خواهدشد وعلامت دیگر شروع خواهد شد (من می گویم) که این الفاظ قرآن به هردو موافقت دارد لیکن قول اول بسیار مناسب است یعنی این دخان به اهل مکه واقع شده است ودخان دیگر در علامات قیامت بالای همه مردمان می آید (إِنَّا كَاشِفُو الْعَذَابِ قَلِيلًا) بنابرقول اول وعده دورکردن عذاب است به سبب دعا نبی ﷺ وبنابر قول دوم که درمیان علامات قیامت فاصله وقفه وقفه می آید آن مراد است (إِنَّكُمْ عَائِدُونَ) دوباره برگشتنی به کفر هستید از سبب ضد وعناد در طبیعت های شما پس معلوم شد که وعده ایمان آوردن شما (انامومنون) دروغ است -