آیا ساخته است بر اللّه تعالٰی دروغ را (به قصد) یا با او جنونی است (پس دروغ میگوید بی اراده) بلکه کسانی که ایمان ندارند به آخرت در عذاب اند و در گمراهی دور اند -

این نیز در زجر داخل است - تقابل در میان دو جمله این است که مراد از افتراء این است که با بودن عقل و قصد بر اللّه تعالٰی دروغ بسته اند و (أَمْ بِهِ جِنَّةٌ) مقصد این است که عقل در آن نیست پس بغیر قصد و اراده دروغ گفته است یعنی دروغ را ضرور گفته است لیکن یا به قصداً ساخته است یا بدون قصد (الْبَعِيدِ) گمراهی که با حق هیچ مناسبت ندارد و تباهی که منتهی آن اشکار نیست -