مغلوب شدن رومیان -

[۳،۲] این مثال برای دعوی سوره وتسلیت مومنان است ، وبرای جنگ فارس و روم اشاره است تفصیل آن این است که در زمان نزول قرآن در دنیا این دو پادشاهی بود که بسیار مملکت های بزرگ بود - یکی فارس بود به پادشاه آنها کسریٰ گفته میشد و در آن وقت ایران ، افغانستان ، وبراکثر ممالک شرقی پادشاهی ایشان بود و ایشان مجوسیان بودند ، و مجوسیان کتابیان نیستند بلکه عبادت آتش ، روشنی ، و از آفتاب ، مهتاب ستاره ها وغیره را میکنند و امیین هستند ایشان مانند مشرکین عرب بودند - دوم روم بود که به پادشاه آنها هرقل گفته میشود اکثر ممالک غربی الی شام تحت پادشاهی ایشان بودند و ایشان نصاریٰ اهل کتاب بودند درمیان این هردو اکثر اوقات جنگ ها میبود لیکن یک وقت پادشاه فارس که نام آن سابور بود برای جنگ رومیان لشکر بزرگی فرستاد و جنگ بزرگ شد که در آن رومیان شکست خوردند واز ایشان علاقه شام ، اذرعات ، بصری و بر بلاد جزیره غلبه کردند رومیان صرف به علاقه روم و قسطنتنیه جمع شدند - این خبر راکه مشرکان مکه شنیدند بسیار خوش شدند وخلاف مومنان مکه تبلیغات را آغاز کردند ، و میگفتند که برادران ما بالای برادران شما غالب شدند نزدیک است که ما نیز غالب خواهیم شد ودین شمارا از بین خواهیم برد و مومنان براین بسیار خفه شدند لذا برای تسلیت آنها این آیت ها نازل شد - حاصل این بود رومیان اگرچه حالا مغلوب شدند لیکن کمی وقت بعد غالب میشوند و چنین شد زیرا هفت سال بعد جنگ بزرگ شد رومیان بر اهل فارس غالب شدند وروز غلبه ایشان آن بود که مومنین در غزوه بدر بر مشرکین غالب شدند پس برمشرکان دو اندوه آمد وبر مومنین دو خوشی آمد -
فایده: این دلیل اشکار است که قرآن کتاب راستین اشکار ﷲ تعالی است زیرا این خبر غیب را داده بود واو راست واقع شد -
تشریح: روم بن عیص بن اسحاق بن ابراهیم علیهم السلام مشهور است پس اشکار شد که ایشان عموزاده های اولاد یعقوب بن اسحاق علیهما السلام (که به ایشان بنی اسرائیل گفته میشود) اند (فِي أَدْنَى الْأَرْضِ) یعنی آن زمین رومیان (ملک) که به عرب ها نسبت به فارس نزدیک بود که آن شام بصری وغیره است -