آیا نمی بینند به رب خود که چگونه گسترده است سایه را و اگر بخواهد اللّه تعالٰی البته میگرداند او را ایستاد بر جای باز گردانیدیم آفتاب را بر آن دلیل -

از این دلایل عقلی را بر دعوی تبارک ذکر میکند در هر یک دلیل دو دو چیز (یعنی تصرفات اللّه تعالٰی) را ذکر کرده است و در هر دلیل منافع و فواید (برکات) اشیا را ذکر کرده است - در این سایه و آفتاب را ذکر کرده است و در هر دو تصرف الٰهی را ذکر کرده است - (مَدَّ الظِّلَّ) مراد از این وقت صبح از برآمدن آفتاب الی غروب آفتاب است ظِل سایه پیش از پیشین و فیٔ سایه بعد از پیشین را میگویند (لَجَعَلَهُ سَاكِنًا) یعنی آفتاب را طلوع نمیداد پس سایه همیشه بود لیکن طلوع آفتاب دلیل است برشناختن سایه یعنی اگر آفتاب نمیبود هیچکس سایه را نمی شناخت و از این مثل مشهور ثابت میگردد که چیز بر ضد آن معلوم میگردد باز آفتاب که به هراندازه بلند میگردد سایه اندک اندک کوتاه میشود به این قبض یسیر گفته میشود (دَلِيلًا) مذکر را از جهتی آورد که مراد از شمس طلوع آن است -