و هر که سبک شود اعمال او پس آن کسان آنهای اند که زیان مند کردند خویشتن را در جهنم جاویدانند -

در این آیات هفت احوال عذاب و هفت اسباب عذاب را ذکر کرده است آنها به فکر و تدبر معلوم میگردند (كَالِحُونَ) تفصیل این بد شکلی در حدیث ترمذی ذکر شده است که روی های ایشان را در آتش میسوزانند پس لب بالای آن تا بین سر میرسد و لب پایانی تا ناف میرسد و دندان هایش اشکار میشود (شِقْوَتُنَا) مراد از این خواهشات و لذت های دنیا است که سبب بدبختی است یا مراد از آن شقاوت تقدیری است (اخْسَئُوا) عرب این کلمه را برای راندن سگ استعمال میکنند ، در این اشاره است که حال ایشان مانند سگ میگردد یا اینکه در دنیا مانند سگ موحدین را می گزیدند و بر ایشان مانند سگ صدا میزدند - چنانچه در آیت بعدی ذکر میکند که شما بر موحدین تمسخر و خنده میکردید و مراد از (فَرِيقٌ مِنْ عِبَادِي) کسانی اند که در آنها آن صفاتی است که در ابتداء و میان این سوره ذکر شده است و باوجود آن هم ایشان از اللّه تعالٰی مغفرت و رحم میخواهند (وَكُنْتُمْ مِنْهُمْ تَضْحَكُونَ) مانند که در سوره تطفیف (۲۹) ذکر است (فَاسْأَلِ الْعَادِّينَ) مراد از آن مردم حساب دان اند یا ملائيک کِراماً کَاتبین اند یعنی از جهت بسیار هیبت و حیرانی از جواب اصلی غافل اند (أَفَحَسِبْتُمْ) این تنبیه نیز در آخرت میباشد - یا این سخن از شروع است و تنبیه است برای منکرین از توحید و بعث -