هر که هدایت یافت پس جز این نیست که هدایت یافت برای جان خود و هر که گمراه شد پس جز این نیست که وبال گمراهی بر اوست و بر ندارد بار بردارنده بار دیگری را و ما نیستیم عذاب کننده تا آنکه بفرستیم رسول -

در این آیات اثار عمل ها (عمل های که در عملنامه نوشته شده است)‌ و نتیجه حساب را ذکر میکند که هرکس نتیجه عمل خویش را خیر باشد یا شر باشد در می یابد ، بالای دیگری بار نمی شود (وَلَا تَزِرُ وَازِرَةٌ وِزْرَ أُخْرَى) این رد بر کسانی است که عمل میکنند باز میگویند که فلانی برای من گفته است ضرر گناه بر او است (وَمَا كُنَّا مُعَذِّبِينَ) مراد از این عذاب دنیوی است که آن موقوف به فرستادن رسول است یعنی بر رسانیدن خبر اگر چه بواسطه نائب رسول باشد همچنین در آیت (۱۱۷) سوره هود و آیت (۱۳۱) سوره انعام ذکر است - و دلیل بر اینست که برای کسی دعوت حق نرسیده باشد او مستحق عذاب نیست - و هر چه عذاب اخروی است بعضی از اهل علم گفته اند و این از امام ابوحنیفه رحمة اللّه علیه نیز روایت است که در باب توحید و ایمان صرف تنبیه ضروری است و توحید به عقل حاصل میگردد و با داعی ، چون دارای عقل باشد و دعوت به او نرسیده باشد پس در باره ایمان و توحید از او پرسان میشود و اکثر محدثین گفته اند که این آیت و دیگر مانند این آیت های عام نیز اند که مراد آن اینست که بغیر از رسیدن دعوت عذاب اخروی نیز نمیدهد و این قول بهتر است - و بر این با یک حدیث بخاری اعتراض شده میتواند که برای آتش در قیامت مردمان دیگری پیدا خواهد کرد - برای آنها دعوت نشده است و به آتش داخل میشوند تفصیل این را ابن کثیر ذکر کرده است یکی اینکه بر راوی این قلب آمده است در اصل این جمله در باره جنت است - و در باره جهنم در روایت صحیح آمده است که اللّه تعالٰی در او قدم خود را خواهد نهاد پس او پُر خواهد شد - و همچنین در زیر این آیت ابن کثیر حکم اهل فترة و اطفال المشرکین را به تفصیل ذکر کرده است -