وَجَعَلْنَا اللَّيْلَ وَالنَّهَارَ آيَتَيْنِ فَمَحَوْنَا آيَةَ اللَّيْلِ وَجَعَلْنَا آيَةَ النَّهَارِ مُبْصِرَةً لِتَبْتَغُوا فَضْلًا مِنْ رَبِّكُمْ وَلِتَعْلَمُوا عَدَدَ السِّنِينَ وَالْحِسَابَ وَكُلَّ شَيْءٍ فَصَّلْنَاهُ تَفْصِيلًا
و گردانیدیم شب و روز را دو دلیل توحید پس کم کردیم نشانه شب را و گردانیدیم نشانه روز را روشنی تا طلب کنید فضل از پروردگار خود و تا بدانید حساب سالها را و حساب را و هر چیز (ضروری) را واضح کردیم با وضاحت کامل -
این دلیل عقلی متعلق به دعویٰ توحید است و تنبیه است که انسان عجلت میکند لیکن به کار است که در این آیت ها (شب و روز) تفکر کند (آيَتَيْنِ) یعنی شب و روز دو دلیل قدرت اللّه تعالٰی و توحید است - و در ایة الیل و ایة النهار بعدی اضافت بیانیه است - یا مراد از ایتین شمس و قمر اند تقدیر آیت اینست (وَ جَعلنا اللّیل و النهار ایتین) یعنی آفریدیم شب و روز را برای دو علامات جدا جدا پس به توجیه اول مراد از محو تاریکی شب است و بِنا به توجیه دوم مراد لکه سیاه است در ماه (لِتَبْتَغُوا) این متعلق به شب و روز هر دو است از سببی که در شب نیز فضل طلب شده میتواند به کردن عبادت ، یا این صرف متعلق به ایة النهار است و متعلق شب پنهان است مانند که در سوره (۷۳) سوره روم است - در آیت دلیل است که حساب کردن به آفتاب جایز است لیکن حساب کردن به هلال فرض کفائي است (وَالْحِسَابَ) مراد از این حساب روزها و هفته و ماه ها است و (فَصَّلْنَاهُ تَفْصِيلًا) چنین است مانند تبیانالِکل شَیءٍ مراد از آن ضروریات دین است که در قرآن کریم ذکر شده است - یا مراد اینست که در خارج اللّه تعالٰی اشیاء را برای گرفتن نفع جدا جدا آفریده است -