وَأَذَانٌ مِنَ اللَّهِ وَرَسُولِهِ إِلَى النَّاسِ يَوْمَ الْحَجِّ الْأَكْبَرِ أَنَّ اللَّهَ بَرِيءٌ مِنَ الْمُشْرِكِينَ وَرَسُولُهُ فَإِنْ تُبْتُمْ فَهُوَ خَيْرٌ لَكُمْ وَإِنْ تَوَلَّيْتُمْ فَاعْلَمُوا أَنَّكُمْ غَيْرُ مُعْجِزِي اللَّهِ وَبَشِّرِ الَّذِينَ كَفَرُوا بِعَذَابٍ أَلِيمٍ
و اعلان است از اللّه تعالٰی و رسولش برای مردم در روز حج اکبر به تحقیق اللّه تعالٰی بیزار است از مشرکان و رسولش (نیز بیزار است) پس اگر توبه کنید (از شرک) پس آن خیر است برای شما و اگر اعراض کردید پس به تحقیق شما نیستید عاجز کنندگان اللّه تعالٰی را و مژده ده آن کسانی را که کافر شدند به عذاب دردناک -
در این آیت اعلان برائت ذکر است بعد از فیصله برائت برای مشرکین محاربین که آنها عهد کرده بودند - چون این اعلان در روز حج بود و از آن الی حج چهار ماه نمانده بود از این سبب در این آیت ذکر چهار ماه نشده است - سوال در آیت اول الی الذین عاهدتم آه ذکر است و در این الی الناس ذکر است؟ جواب: آن برائت خاص است به آن معاهدین که عهد را شکستانده بودند و این اعلان عام است به تمام مشرکین اگر معاهد باشند یا نباشند بلکه در شنیدن اعلان مومنین نیز شامل اند (وَرَسُولُهُ) این به رفع به (پیش) است مبتداء است خبر آن خذف است یا عطف است بر محل اسم أَنَّ (فَإِنْ تُبْتُمْ) در این ترغیب به توبه کردن است در زمانه مهلت (فَاعْلَمُوا) در این تهدید مقصد است و در آیت (۲) دفع وهم مقصد بود چنانچه پیش گذشت (وَبَشِّرِ) بشارت را به طریقه تحکم (تمسخر) گفته است (بِعَذَابٍ أَلِيمٍ) در دنیا به قتل و قید کردن و در آخرت به عذاب ابدی -