جز این نیست که مومنان آنهای اند که چون یاد کرده شود اللّه تعالٰی بترسد دلهای ایشان و چون خوانده شود بر ایشان آیات او زیاده سازند ایمان ایشان را و خاص بر پروردگار خویش خود را می سپارند -

در این آیات ذکر صفات مجاهدین است که مصداق اول آن صحابه کرام اند و این پنج صفات است سه صفات اولی قلبی است و عبادت چهارم جسمی است و عبادت پنچم مالی است - سوال: در این آیت آمده است که در وقت ذکر اللّه تعالٰی دلها می لرزد و در آیت (۲۸) سوره رعد فرموده است که به ذکر اللّه تعالٰی اطمینان دل حاصل می گردد پس در آنها چه تطبیق است؟ جواب آنست که ترسیدن دل زمانی است که یاد شود عذاب های اللّه تعالٰی و اطمینان دل زمانی است که یاد شود پاداش های اللّه تعالٰی (زَادَتْهُمْ إِيمَانًا) ابن قیم در بدائع الفواید گفته است که ایمان دو نوع است یکی ایمان مطلق است که آن صرف یقین دل است در آن زیادتی یا نقصان آمدن مسئله اختلافی است صحیح آنست که در آن زیادتی و نقصان می آید - و دوم ایمان مقید است یقین با همراه عمل کردن پس در آن زیادتی و کمی آمدن به سبب زیاد شدن علم و نقصان عمل سخن اتفاقی است لیکن بعضی به زیادت تعبیر میکنند و بعضی به استوار شدن تعبیر میکنند و چنین در آیت (۱۲۴) سوره توبه نیز است (يَتَوَكَّلُونَ) در توکل رجا (امید داشتن) و پناهی خواستن و حاجات خواستن و رغبت کردن همه داخل است که این ها خاص است به اللّه تعالٰی (ابن کثیر) و این هر سه صفت قلبی است و دو صفت بعدی عمل ظاهری است - ظاهر آنست که در این آیت ایمان نوع دوم مراد است -