و خاص اللّه تعالٰی او ذاتیست که گردانید شما را آباد (یکی بعد دیگری) در زمین و بلند کرد بعضی شما را بالای بعضی در درجات (در علم و مال) تا بیازماید شما را در آنچه که داده است به شما هرآئینه پروردگار تو زود عذاب کننده است (به نافرمانان) و هرآئینه او آمرزنده مهربان است -

این ترغیب به عمل کردن بالای احکام این سوره است و اثبات ربوبیت اللّه تعالٰی است آنچه که در آیت های پیش ذکر شده است (خَلَائِفَ) سجستانی گفته است که معنی آن سکونت کنندگان اند که یکی بعد دیگری نایبان باشند و شربینی گفته است که این صفت امت آخرین است از سببی که نبی صل اللّه وعلیه وسلم خاتم النبین است پس امت او نیز خلیفه همه امتیان پیش است (وَرَفَعَ بَعْضَكُمْ) این جواب سوال است که وقتیکه در هر یکی وصف خلیفه باشد پس باید در همه مساوات باشد؟ جواب: جواب داده شد حاصل جواب این است که ایشان به تفاوت گردانیده شده اند کسی عاقل کسی جاهل کسی مالدار کسی غریب کسی مالک کسی مملوک برای ابتلاء شما و مقصد در ابتلاء معرفت توحید اللّه تعالٰی است و فرق کردن است میان شکر کنندگان این نعمت و کفران کنندگان (فِي مَا آتَاكُمْ) مراد از آن همه آن صفت و حالتیست که انسان به آن متصف باشد بالای مالدار ابتلاء است در مالداری آن و بالای فقیر در فقیری و بالای خوبصورت در این صفت و بالای بد صورت در حال آن و بالای عاقل عالم در علم آن و بالای جاهل در جهل آن (إِنَّ رَبَّكَ سَرِيعُ الْعِقَابِ) این تخویف است برای ناشکران این نعمت و همچنین عمل نکنندگان بر این سوره (وَإِنَّهُ لَغَفُورٌ رَحِيمٌ) این بشارت است برای شکرگذاران این نعمت و برای عمل کنندگان به این سوره -